Bir dişçi misali, adı nahak yere ürkütücü algı hatırlatan disiplin; hakkı ile uygulandığında kişiye de, kuruma da, topluma da şifadır aslında…
Disiplin sözcüğünün referansı; kökeni Latince öğrenmek “discere” fiilinden türetilmiş; öğrenci, öğrencilik adabı “disciplina” ve/veya öğretmek, terbiye etmek demek olan “discipulus“ kelimesine dayanan Fransızca “discipline” kelimesidir.
İlk zamanlarda eğitim öğretim anlamında kullanılırken; Büyük Frederik disiplin sözcüğünü, ceza anlamına gelecek şekilde kullanmış.
Osmanlı döneminde disiplinin karşılığı olarak, zaptedmek şeklinde bugün hala anlamını koruyan "zaptu rapt" ifadesi kullanılmış.
Disiplin kelimesine dilimizde ilk kez 1924 yılında Mehmet Bahaettin’in “Yeni Türkçe Lugat”ında yer verilmiş.
***
İyi kavramak için, disiplinin ne olduğu ile ne olmadığını birbirinden ayıklamakla başlamakta fayda var. Önceliği ne olduğuna verelim.
Disiplini, elen alan herkes kendi anlayışına göre tanımlamış. Çok az nüanslarla hepsi aynı şeyi tarif etmeye çalışmış. Şöyle ki;
- Sıkıdüzen, düzence, düzen bağı, zapturapt
- Standart bir sistem setini öğrenmek ve uygulamak
- Bilimsel bir yöntemin ya da töresel bir davranışın sıkı bir biçimde kurallara bağlanması
- Bir standartlar sistemi incelemek, öğrenmek, eğitmek ve uygulamak
- Görevini ve aldığı buyrukları tartışmasız yerine getiren kimsenin davranışı
- Belirli bir yönetişim sistemi kapsamında buna uygun olarak düzenlenmiş eylem ya da eylemsizlik
***
Kişisel / öz disiplin, kurumsal disiplin, pozitif disiplin gibi çeşitlilikleri de sonraya bırakarak; bugünkü manasıyla temel bir disiplin kavramını şekillendirmek için gerekli olan koşullara ve parçalara göz atalım.
- Amaç. Kişinin veya kurumun varlık sebebi ve geleceğe dönük olarak varlık amaçları gözden geçirilip, gerekiyorsa revize edilerek ifade edilmeli.
- İhtiyaç. Kişinin veya kurumun bir disiplin sistemine ihtiyacı var mı? Bu sorunun cevabı evet ise nedeni açık bir şekilde tarif edilmeli.
- Hedef. Tespit edilen disiplin ihtiyacı karşılandığında; varılacak kısa, orta ve uzun vadeli hedefler ortaya konulmalı. Bu da tesis edilecek disiplinin ölçüsünü ve sınırını belirleyecektir.
- Kurallar. Ortaya çıkan ihtiyaç doğrultusunda tesis edilecek disiplinin; inşası ve idamesi için gereken tüm yasalar, prensipler, kurallar, ilkeler, yasaklar vs. net olarak tespit edilerek yazılı hale dönüştürülmeli
- İdare. Bu disiplinin tesis edilmesi için gereken tüm aşamalar üzerinde çalışarak uygulamaya konulmasını ve sürdürülmesini sağlayan kişi ya da ekipler belirli olmalı.
- Denetim. Konulan kurallara uyulup uyulmadığının yerinde kontrollerini yapan kişi, ekip ya da sistemler aktif edilmeli.
- Yaptırım. Konulan kurallara uymamak ve tesis edilmeye çalışılan disiplinin zarar görmesi doğrultusunda ısrarlı davranış sergileyenlerin karşılaşacağı müeyyideler belirlenmiş olmalı.
+ + + F5li 18.02.2024