Disiplini sevimsiz, hatta ürkütücü hale büründüren; üzerine atfedilmiş yanlış değerlendirmelerden, hatalı zanlardan ve haksız önyargılardan, yani çapaklarından ayıklayarak ele almak gerekir.
***
Okul, askerlik ve çalışma dönemlerimize ilişkin hafızalarımıza çöreklenen; bir kural ihlali, kusur, kabahat ya da suç işleyenin sevk edildiği kurum ve oradan çıkan cezalandırma işlemi değildir. Evet disiplinde; birçok aşamadan sonra kaçınılmaz durumlarda başvurulan bir yaptırım mekanizması vardır. Ancak bu bütünün içinde sıralamanın gerisinde kalan bir parçadır.
Tüm din temelli inanç sistemleri; tesis ettikleri iç disiplinlerinin bir ayağını, cehennem tehdidi üzerine inşa etmişlerdir. Ancak bu, ikinci ayak olan cennet ödülü ile dengelenmiştir. Tek başına cehennem tehdidi bu inanç sisteminin geniş kitlelerce kabulüne imkân vermezdi. O nedenle günahlara yönelenin istikametini cehennem; sevaplara yönelenlerin istikametini cennet olarak göstererek teşvik ve tehdit arasında denge sağlamıştır. Disiplinin tesisi de idamesi de aynı denge ile gerçekleştirilir.
***
Disiplin, kanunlar, kurallar, emirler, talimatlar ya da yasaklar demeti değildir. Adı ve muhteviyatı ne olursa olsun, belirlenmiş bu esaslar; yol tarifi ve bu yolun kenarlarını belirten tretuvar taşlarıdır. Bilerek veya bilmeyerek sizi varmak istediğiniz hedefe götüren yoldan çıkmamanızı sağlar.
Bu prensipler, yine disiplin bütünlüğü içindeki yazıya ve söze dökülerek somutlaştırılabilen önemli bir parçalardır. İster kişisel ister kurumsal olsun, bunlar disiplinin oluşturulmasını sağlayan prosedürlerdir. Bu esaslara mahrum eden veya kısıtlayan zaptiyeler yerine; öğreten, gösteren, tarif eden rehberler olarak kabul edilirse uyum ve sürdürülebilirlik artar.
***
Disiplin salt kısıtlayıcı sınır koyma değildir. Kişisel ve kitlesel hedeflere ulaşabilmek için lüzum eden ölçülerin belirlenmesi, bireylerin birbirleri arasındaki son ortak alanları ötesine geçilmesinin sıkıntı yaratacağı hatların tarif edilmesidir. Ayrıca her bireyin nereye kadar özgürce hareket edebileceğini de işaret ettiğinden kişiye kendini güvende hissedeceği alan sağlar.
***
Hepsinden önemlisi de disiplin katı otorite, çatık kaş, asık surat, sert ve tehditkâr tutum da değildir. Disiplinli insanlar gülümser, teşekkür eder, iltifat eder, saygı duyar. Otoriter baba otoritesinden daha fazla anne şefkati ile oluşturulan disiplin daha etkili ve uzun ömürlü olur.
Orkestralarda bir eserin kusursuz çalınabilmesi için görünmese de orkestra şefine ve notalara uyum için katı bir disiplin vardır. Bu sıkı disiplinin ortaya çıkardığı keyifli müziği icra ederken de pekâlâ görsel estetik de eklenebilir. 80’li yılları bilenler, New York Filarmoni orkestrası şefliğini gösteriye dönüştüren Danny Kaye’i tebessümle hatırlayacaklardır.
+ + + F5li 28.02.2024